แผนงานสร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน Reading Culture Promotion Program

เข้าสู่ระบบ
ลืมรหัสผ่าน

ค้นหา

บทความงานวิจัย

หมวดหมู่

เกมลูกแก้ว

 

เกมลูกแก้วถูกจัดว่า​เป็น​นิยาย​"ที่สุด" ​ของเฮสเส​​ใน​หลายๆ​​ด้าน​​เล่มสุดท้าย​​ใช้​เวลา​เขียนยาวนานสุดคือสิบเอ็ดปี​​หนาสุด​​(​ฉบับ​แปลภาษาอังกฤษของสำ​นักพิมพ์​Picador ​หนาห้าร้อยกว่าหน้า) ​เป็น​“​นิยายวิทยาศาสตร์​” ​เพียงเล่มเดียว​​และ​ถ้า​จะ​เพิ่ม​ความ​ที่สุดเข้า​ไปอีกอย่าง​​เกมลูกแก้วอาจ​เป็น​นิยายของเฮสเสที่คนไทยรู้จักดีที่สุด​ด้วย​(ยิ่งกว่า​สิทธารถะ​​ซึ่ง​มีตัวเอกชื่อเหมือนพระพุทธเจ้า​​และ​มีพระพุทธเจ้ามา​เป็น​“​ตัวละครรับเชิญ​”) ​ต้อง​ขอบคุณฝีมือการแปลของอาจารย์สดใส​​และ​สำ​นักพิมพ์สามัญชน​​ที่​ช่วย​ให้เกมลูกแก้วไม่​เคยห่างหายไป​จาก​ร้านหนังสือ​

 

อย่าง​เป็น​ทางการ​แล้ว​​เหตุการณ์​ในเกมลูกแก้วเกิด​ใน​อนาคตล่วงหน้า​ไปอีกสามร้อยปี​​แต่ระหว่างที่อ่าน​​ทุกคนคงอดถามตัวเอง​ไม่​ได้​ว่า​"นี่มันศตวรรษที่​เท่า​ไหร่​กัน​แน่" ​ยิ่ง​ถ้า​คุ้นเคย​กับ​นิยายย้อนยุคของเฮสเส​​จะ​พบว่า​แทบ​ไม่​มี​ความ​แตกต่างอัน​ใด​เลยระหว่างโลกของโจเซฟ​​เคนคช์​​และ​โลกของคนุลป์​​นาร์ซิสซัส​​โกลมุนด์​​หรือ​สิทธารถะ​​ฉากของเกมลูกแก้วคือคาสเตเลีย​​นครที่​ไร้ประวัติศาสตร์​​และ​ภูมิศาสตร์​​พอประมาณ​ได้​ว่าน่า​จะ​ตั้ง​อยู่ใน​ประ​เทศบ้านเกิดของเฮสเส​​จาก​การอ้าง​ถึง​"หมู่บ้านเยอรมัน" ​ซึ่ง​อยู่​ติด​กัน​​ไม่​ต้อง​พูด​ถึง​เทคโนโลยีที่มาพร้อม​กับ​นิยายโลกอนาคต​ทั่ว​ไป​​นอก​จาก​การอ้าง​ถึง​"รถยนต์​" ​และ​"วิทยุ​" ​สักประมาณสามสี่หน​​ก็​ไม่​ประสบพบเครื่องไม้​เครื่องมือทันสมัย​ใดๆ​​ทั้ง​สิ้น​​ถ้า​จะ​บอกว่าเกมลูกแก้วมีฉากเป็นยุ​โรปยุคกลางก็คงเชื่อ​ได้​ไม่ยาก​

 

เกมลูกแก้วเปิด​ด้วย​เหตุการณ์​ใน​"อดีต" ​(​ซึ่ง​ก็คือศตวรรษที่​20​หรือ​ปัจจุบันนี่​เอง) ​ผู้​เขียนเล่า​ถึง​ยุคฟูลเลอตัน​​ซึ่ง​ผู้​คนยึดติด​กับ​ความ​เป็น​ปักเจก​​ทรัพย์สินทางปัญญามีคุณค่า​แค่ให้​เจ้าของ​ใช้​ไขว้คว้า​​หาชื่อเสียง​​และ​ความ​ร่ำ​รวย​​หนังสือขายดี​ไม่​ใช่​วรรณกรรม​​หรือ​ผลงานปรัชญา​​แต่​เป็น​บท​ความ​เบ็ดเตล็ดชีวิตคนดังเช่น​"​เฟอเดอริก​​นิทเช่​และ​แฟชั่นสตรี​ใน​ปี​1870" ​หรือ​"อาหารจานโปรดของคีตกวีรอสซินี​" ​เหล่านี้​แตกต่าง​กัน​อย่างสุดขั้ว​กับ​"​โลกพระศรีอาริย์​" ​แห่งศตวรรษที่​23​เมื่อปักเจกถูกกลืน​เข้า​เป็น​ส่วนหนึ่งของหมู่คณะ​​แต่ละบุคคลถูกจัดวางหน้าที่​​และ​ความ​รับผิดชอบ​​ตามทักษะ​ซึ่ง​เบื้องบน​จะ​เป็น​ผู้พิจารณา ​กำ​หนด​

 

เฮสเสประพันธ์เกมลูกแก้วใน​รูปแบบสารคดี​​ชีวประวัติของโจเซฟ​​เคนคช์​"อธิการบดี​แห่งเกม" ​โดย​มี​ผู้​อ่าน​ใน​อุดมคติ​(ideal reader) ​คือ​ผู้​คน​ซึ่ง​อาศัย​อยู่ใน​ศตวรรษที่​23​เฮสเส​​ใน​ฐานะ​ผู้​เขียน​ใน​อุดมคติ​(ideal writer) ​ตั้งสมมติฐานว่า​ผู้​อ่านทราบเบื้องลึก​​เบื้องหลังของเรื่องราวที่เขา​กำ​ลัง​จะ​เล่านี้​อยู่​แล้ว​​ซึ่ง​แน่นอนว่านี่​ไม่​ใช่​ความ​จริง​​เสน่ห์ของนิยายเรื่องนี้​จึง​อยู่ที่ทำ​อย่างไรเฮสเส​ถึง​ค่อยๆ​​คลายปมเหตุการณ์​ซึ่ง​รายล้อมโจเซฟ​​เคนคช์​​ตั้งแต่ประวัติศาสตร์​​สังคม​​รวมไป​ถึง​ข้อขัดแย้งอันเป็นกลไกขับเคลื่อนตัวละคร​​ยกตัวอย่างเช่น​​ต้อง​อ่านไปสอง​​สามบทแรกก่อน​​เรา​ถึง​ตระหนักว่าสังคมพระศรีอาริย์ที่กล่าวมาข้างต้น​​เป็น​จริงก็​แต่​เฉพาะ​ใน​คาสเตเลีย​เท่า​นั้น​​โลกภายนอก​ยัง​เต็มไป​ด้วย​ความ​ขัดแย้ง​​แก่งแย่งชิงดี​​อ่านไปอีกสี่ห้าบท​​เรา​ถึง​รู้ว่ามีอีกหลายคน​ใน​โลกภายนอกที่จ้องมองนครแห่งนี้ด้วยสายตาหวาดระ​แวง​​และ​จวบจนบทสุดท้าย​​เฮสเสกล่าว​ถึง​สงครามครั้ง​ใหญ่​​ซึ่ง​จะ​ส่งผล​ให้​คาสเตเลียกลายเป็นของฟุ่มเฟือยสำ​หรับประ​เทศเยอรมัน​​เพราะ​ความ​ขัดแย้งค่อยๆ​​ถูกเผยทีละนิด​​การ​จะ​อ่านเกมลูกแก้ว​ให้​สนุกจึง​ต้อง​อาศัย​ความ​อดทน​​บวก​กับ​ความ​ยาวของมัน​แล้ว​​นี่อาจ​ไม่​ใช่​นิยายชวนติดตามเท่า​ไหร่นัก​​สำ​หรับใครที่​ไม่​คุ้ยเคย​กับ​นักเขียนชาวเยอรมันคนนี้​​ขอแนะนำ​นาร์ซิสซัส​​และ​โกลมุนด์ ​และมนุษย์หมาป่า ​ซึ่ง​อ่านสนุกกว่า​

 

ชีวิตวัยเด็กของโจเซฟดำ​เนินไปตามครรลอง​​ด้วย​ทักษะด้านเปียโน​​บวก​กับ​อุปนิสัยที่​เข้า​ตาอธิการบดี​แห่งดนตรี​​เขา​ได้​รับเลือก​ให้​ไปศึกษาต่อที่โรงเรียนสำ​หรับเด็กมีพรสวรรค์​​ก่อน​จะ​ถูกส่งตัวไปวอล์ดเซล​​วิทยาลัยอันมีชื่อเสียงทางด้านเกมลูกแก้ว​​เกมลูกแก้ว ​ไม่​เหมือนนิยายชีวประวัติ​ทั่ว​ไป​​ไม่​มีการกล่าว​ถึง​ความ​โศกเศร้าของเด็กกำ​พร้า​โจเซฟ​​หรือ​ความ​เพียรพยายามไขว่คว้าสิ่ง​ซึ่ง​โจเซฟปรารถนา​​ส่วน​หนึ่งก็​ด้วย​รสนิยมการอ่านของ​​"​ผู้​คน​ใน​ศตวรรษที่​23" ​ที่​ไม่​ต้อง​การเห็น​ความ​เป็น​ปักเจค​​แต่อีก​ส่วน​หนึ่ง​​ก็​ด้วย​โจเซฟ​ไม่​ใช่​ตัวเอกจำ​พวกนั้น​​ถ้า​"บางคนเกิดมาพร้อม​กับ​ความ​ยิ่ง​ใหญ่​​บางคนไขว่คว้า​ความ​ยิ่ง​ใหญ่​​และ​บางคนถูกหยิบยื่น​ความ​ยิ่ง​ใหญ่​ให้​" (Twelfth Night, Act II, Scene V) ​โจเซฟคือบุคคลจำ​พวกหลัง​​เขา​ไม่​ใช่​อัจฉริยะ​​ไม่​ว่า​จะ​ทางด้านดนตรี​​หรือ​เกมลูกแก้ว​(เพื่อ​ให้​เห็นชัด​ถึง​ความ​จริงข้อนี้​​เฮสเสสร้างตัวละครเฟอโรมอนเต​​และ​เทกูลา​เรียส​​ซึ่ง​ล้วนแต่มี​ความ​สามารถ​ด้านดนตรี​​และ​เกมลูกแก้วสูงส่งกว่า​โจเซฟ) ​ความ​โดดเด่นประการเดียวของชายหนุ่มคือการเอาชนะ​ใจ​ผู้อื่น​​อธิการบดี​แห่งเกมคนก่อนเคยพูด​ไว้​ว่า​โจเซฟ​"มีพรสวรรค์​ใน​การทำ​ให้​ตัวเองเป็นที่ชื่นชอบของ​ผู้​คน​​ใน​สายตาศัตรู​แล้ว​​เขา​คือหมอเสน่ห์ดีๆ​​นี่​เอง" ​

 

โจเซฟตก​เป็น​เครื่องมือทางด้านการทูตของแคสเตเลีย​​เขา​ได้​รับมอบหมาย​ให้​ตีสนิทกับเดซินญอร์​“​แขก​” ​จาก​โลกภายนอก​(เยอรมัน) ​ผู้​เข้า​มาศึกษาวิชา​ใน​ที่วอล์ดเซล​​ก่อน​จะ​ออกไปประกอบสัมมาอาชีพ​ใน​โลกภายนอก​​เดซินญอร์มีอคติ​กับ​ชาวแคสเตเลีย​​และ​ไม่​เกรงอกเกรงใจที่​จะ​เปิดเผย​ความ​รู้สึกตัวเอง​​เบื้องบนตระหนักว่าบิดาของ​เขา​เป็น​นักการเมือง​ผู้​มีอิทธิพล​​และ​สักวันเดซินญอร์อาจเจริญรอยตามท่าน​​เพื่อสานสัมพันธ์​กับ​เยอรมัน​​โจเซฟ​ได้​รับมอบหมาย​ให้​ไป​เป็น​"คู่ดวล" ​ของเดซินญอร์​​พยายามชักจูงชายหนุ่ม​ให้​เห็นชอบ​ใน​วิถีชีวิตแบบแคสเตเลีย​"คู่ดวล" ​อีกคนคือสาธุคุณจา​โคบัส​​ภายหลังสำ​เร็จการศึกษา​​โจเซฟถูกส่งไป​อยู่​กับ​นักบวชแห่งนิกายเบเนดิกซ์​​โดย​มีหน้าฉากเพื่อสอนเกมลูกแก้ว​ให้​เหล่าพระ​ผู้​สนใจ​​แต่​เบื้องหลังคือผูกมิตร​กับ​นักบวช​ผู้​ต่อต้านปรัชญาชีวิตแบบแคสเตเลีย​​ซึ่ง​ถูกมองว่า​​ลอกเลียนแบบมา​จาก​ศาสนาคริสต์​​แต่ละทิ้งศรัทธา​ใน​พระ​ผู้​เป็น​เจ้า​ไป​

 

เมื่อโจเซฟกลับ​จาก​วัดนิกายเบเนดิกซ์​​อธิการบดี​แห่งเกมล้มป่วย​​และ​เสียชีวิตกะทันหัน​​เบื้องบน​จึง​เลือกเอา​โจเซฟ​​คนที่พวก​เขา​เห็นว่า​"มีประ​โยชน์​" ​และ​เป็น​"ชาวแคสเตเลียตัวอย่าง​” ​ขึ้นมารับตำ​แหน่ง​​โดย​หารู้​ไม่​ว่า​​ทั้ง​เดซินญอร์​​และ​จา​โคบัส​ได้​สอนบางสิ่งซึ่งโจเซฟ​ไม่​อาจหา​เรียน​ได้ใน​แคสเตเลีย​ให้​กับ​ชายหนุ่ม​​และ​สิ่งนี้​เอง​จะ​กลายเป็นรากฐานนำ​ไปสู่จุดหักแย้ง​ใน​หนังสือ​​ด้วย​วิธีการนำ​เสนอแบบสารคดี​​เรา​ได้​แต่คาดเดา​เงื่อนปม​จาก​สานส์​ซึ่ง​ผู้​เขียน​ให้มาอย่างจำ​กัดจำ​เขี่ย​​บางทีนิยายที่สนุกกว่าเกมลูกแก้ว ​ซึ่ง​เฮสเส​ไม่​ได้​เขียน​​คือเบื้องหลังโชคชะตาอันน่า​เย้ยหยันของโจเซฟ​​เคนคช์ก็​ได้​​

 

จะ​กล่าว​ถึงเกมลูกแก้ว ​โดย​ไม่​กล่าว​ถึง​เกมลูกแก้วเลยคง​เป็น​ไป​ไม่​ได้​​แต่​ด้วย​ข้อมูลขาดๆ​​วิ่นๆ​​(​เพราะ​ผู้​เขียนทึกทักเอา​เองว่าทุกคนเล่น​เป็น​อยู่​แล้ว)​​ก็​เป็น​ไป​ไม่​ได้​อีกเช่น​กัน​ที่จะ​กล่าว​ถึง​เกมลูกแก้ว​ในเกมลูกแก้ว ​ให้​อ่านจนจบ​​เราก็​ยัง​ไม่​รู้ว่ามันเล่นอย่างไร​​ใช้​ลูกแก้วกี่ลูก​​เอามา​เรียง​ด้วย​กติกาอะ​ไรบ้าง​​ไม่​รู้กระทั่งว่า​เกมนี้อาศัยคนเล่นกี่คน​​มี​ผู้​แพ้​ผู้​ชนะ​ไหม​​ที่ตลกร้ายคือคนอ่านกลับเข้า​ใจปรัชญา​ซึ่ง​ประกอบ​กัน​เป็นเกมลูกแก้ว​ได้​ดียิ่งกว่าตัวเกมเสียอีก​​เรารู้ว่า​เกมลูกแก้วถูกพัฒนาขึ้นมา​เพื่อ​ใช้​แทนศิลปะ​​และ​ศาสนา​​(​ใน​แคสเตเลีย​​ศิลปะทุกแขนงยกเว้นดนตรี​เป็น​สิ่ง​ต้อง​ห้าม) ​ตัวมันเองบรรจุนามธรรมของวิทยาการ​ทั้ง​หมดเอา​ไว้​​ลูกแก้วแต่ละลูกคือสัญลักษณ์ร้อยแปด​​เป็น​ได้​ตั้งแต่ตัวเลข​ใน​คณิตศาสตร์​​ตัวโน้ต​ใน​ทฤษฎีดนตรี​​ดาวเคราะห์​ใน​ดาราจักร​​ตะปู​ใน​วิศวกรรมโยธา​​บ่อน้ำ​ใน​ภูมิสถาปัตย์​​สระ​​พยัญชนะ​ใน​นิรุกติศาสตร์​​และ​อื่นๆ​​อีกมากมาย​​โดย​พื้นฐาน​แล้ว​​เกมลูกแก้วคือการ​"จับแนวคิดอัน​เป็น​ศัตรู​กัน​​มาวางคู่​กัน​​และ​พัฒนา​ไปพร้อมๆ​​กัน​​ท้ายสุดรวบเอาสองสิ่ง​ซึ่ง​ไม่อาจ​เข้า​กัน​ได้​นี้​​ให้​ผสาน​เป็น​หนึ่งเดียว​…​จุดมุ่งหมายของเกมคือการพัฒนา​แนวคิดทั้งสอง​​อย่างทัดเทียม​โดย​ปราศ​จาก​อคติ​​และ​จาก​บทยืน​​บทแย้ง​​พัฒนาขึ้น​เป็น​บทสังเคราะห์อันบริสุทธิ์​" ​ซึ่ง​เป็น​แนวคิดที่​ได้​อิทธิพลมา​จาก​วิภาษวิธีของเฮเกล

 

ไม่​ต้อง​สงสัยเลยว่าเกมลูกแก้ว​​ของเฮอร์มานน์​​เฮสเส​​แท้ที่จริงก็คือเกมลูกแก้วชนิดหนึ่งนี่​เอง​​โจเซฟ​​เคนคช์ถูกสั่งสอน​ให้​ละทิ้ง​ความ​เป็น​ปัจเจกตั้งแต่​เด็ก​​เมื่อเติบโตขึ้น​​เขา​จึง​ตระหนักว่า​​ยิ่งคนเราสูญเสีย​ความ​เป็น​ปัจเจกไป​เท่า​ไหร่​​ก็ยิ่ง​“​หลับไหล​” ​ลึกลงไป​เท่า​นั้น​​เพราะ​“​การตื่น​ไม่​เกี่ยวข้อง​กับ​สัจ​จะ​​หรือ​การตระหนักรู้​​แต่หมาย​ถึง​การพิสูจน์ตัวเอง​ให้โลกภายนอก​ได้​ประจักษ์​” ​ถ้า​ขาด​ความ​เป็น​ปัจเจก​​และ​ถ้า​มนุษย์​เรา​ไม่​ต้อง​การพิสูจน์ตัวเอง​​ก็​ไม่​อาจที่​จะ​ตื่น​ได้​อย่างเต็มที่​

 

การตื่นของเคนคช์​​เหมือน​หรือ​ต่าง​กัน​อย่างไร​​กับ​การตื่น​ใน​พุทธศาสนา​​เฮสเส​ซึ่ง​เป็น​ชาวตะวันตกที่​เป็นนักตะวันออกนิยม​เข้า​ใจการตื่นมาก​​หรือ​น้อยเพียง​ใด

 

นั่นคือคำ​ถาม​ซึ่ง​เฮสเสฝากทิ้ง​ไว้​ให้​คนอ่าน​​พวกเราทุกคน

 

โดย ภาณุ ตรัยเวช    http://www.onopen.com/loveyouallmass/09-03-25/4675

แนะนำเมื่อ 27ต.ค. 55
0ความคิดเห็น
Share

แสดงความคิดเห็น

 

 

กรุณา Login เข้าระบบก่อนแสดงความคิดเห็น หรือสมัครสมาชิกใหม่ คลิกที่นี่

 

 

จำนวนการเข้าชม: 7,454,374 ครั้ง