แผนงานสร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน Reading Culture Promotion Program

เข้าสู่ระบบ
ลืมรหัสผ่าน

ค้นหา

บทความงานวิจัย

หมวดหมู่

อังคาร ๘๐

 

 
อังคาร กัลยาณพงศ์ จะมีอายุครบ ๘๐ ปีบริบูรณ์ ณ วันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๕๐ เขาเกิดที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นศูนย์ของพระพุทธศาสนาและศิลปวัฒนธรรมมาก่อนกรุงสุโขทัย ทั้งยังเป็นศูนย์แห่งอำนาจทางการเมืองในภาคใต้มาอย่างเก่าแก่อีกด้วย
 
อังคารซาบซึ้งถึงภูมิธรรมดั้งเดิมของถิ่นกำเนิดอย่างจริงจัง แม้จะเป็นชาวกรุงมากว่าครึ่งศตวรรษแล้ว และแทบไม่พูดภาษาปักษ์ใต้เอาเลยก็ตาม    แต่ความเป็นคนนคร ทำให้เขาตระหนักในความเป็นเลิศ ไม่แต่ของถิ่นกำเนิด หรือของสยามประเทศเท่านั้น หากเขาเข้าถึงความเป็นเลิศในทางสากลอย่างยากที่จะหาคนร่วมสมัยคนใดเทียมเท่า   แม้เขาจะไม่รู้ภาษาต่างประเทศเอาเลยก็ว่าได้
 
 
 แต่แล้วกวีนิพนธ์อันเป็นผลงานของเขานั้นหลายชิ้นไปพ้นความเป็นไทย อย่างเป็นที่รับได้ในวงวรรณกรรมสากล ดังบท วักทะเลเทใส่จาน  เป็นตัวอย่าง แม้เมื่อเขายังไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง แต่เมื่ออลัน กินสเบิร์กพบเขาในราวๆปีค.ศ.๑๙๖๔-๖๕ นั้น กวีสมัยใหม่คนสำคัญสุดของสหรัฐก็รู้ได้เลยว่า ได้สัมผัสกับกวีไทยที่ไม่เบาไปกว่าเขา และกินสเบิร์กก็แปลงานของอังคารชิ้นนี้ลงพิมพ์ใน Evergreen Review แต่ในบัดนั้นแล้ว
ก็สังคมไทยในแวดวงของคนที่ตั้งตนเป็นชนชั้นนำนั้น เต็มไปด้วยความกึ่งดิบกึ่งดี กึ่งจริงกึ่งเท็จ ติดอยู่ในรูปแบบและพิธีกรรม ยกย่องชาติวุฒิยิ่งกว่าคุณวุฒิที่แท้ ย่อมยากที่จะเข้าถึงความเป็นเลิศ อังคาร กัลยาณพงศ์จึงไม่ได้รับการยกย่องสรรเสริญ สมกับความวิเศษมหัศจรรย์ของเขา
 
 
 
การที่เขาได้เป็นศิลปินแห่งชาติก็ดี ได้รับรางวัลซีไรท์ก็ดี เราย่อมต้องตราไว้ได้เลยว่าเกียรติคุณดังกล่าวมอบให้กับคนอื่นๆที่เข้าไม่ถึงระดับแห่งอัจฉริยภาพของอังคารแทบทั้งนั้น เพราะกรรมการที่ตัดสินให้รางวัลที่ว่านี้หรือรางวัลอื่นๆ ส่วนมากก็ตาไม่มีแวว หาไม่ก็เป็นนักอนุรักษ์นิยม จารีตประเพณีนิยมมากเกินไป
 
 แท้ที่จริง อังคารเข้าได้ถึงจารีตของศิลปกรรมยิ่งกว่าพวกที่ตั้งตัวเป็นนักอนุรักษ์ทั้งหลาย  ก็ใครเล่าที่เป็นกวีร่วมสมัยแล้วเข้าได้ซึ้งถึงกำสรวล มหาชาติคำหลวง และไตรภูมิพระร่วง ตลอดจนจารึกหลักที่๑ ซึ่งนักปราชญ์รู้พลั้งหาว่าเป็นของปลอม โดยพวกนี้รู้กันบ้างไหมว่า อังคารแกะรอยจารึกแต่ละคำอย่างมีมนสิการ ทั้งยังเคยทักท้วงนายฉ่ำ ทองคำวรรณมาแล้วด้วย ถึงถ้อยคำบางคำในจารึกนั้นๆ
 
ยิ่งกับเจ้าฟ้ากุ้งด้วยแล้ว อังคารเข้าไม่ถึงแต่งานเขียนที่เป็นตัวอักษรของท่าน หากเข้าถึงชีวิตและจิตใจของเจ้าฟ้าที่ถูกการเมืองลงโทษอย่างหฤโหดเอาเลย
 
อังคารถือว่ารัชกาลที่๒ เป็นเพียงเชิงอรรถของเจ้าฟ้ากุ้ง เขาถือเอาว่ากวีในสมัยรัตนโกสินทร์นั้น แทบเข้าถึงความเป็นเลิศไม่ได้เอาเลย และถ้ามีใครที่เขาจะพยายามแสดงออกให้ได้ปานๆกัน นั่นก็คือเจ้าฟ้าพระองค์นี้ โดยไม่มีชาติวุฒิเป็นขีดคั่น
 
งานของอังคาร ทั้งทางจิตรกรรมและวรรณกรรมช่วยให้เราเข้าถึงอมตภาพของอยุธยา สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และนครศรีธรรมราช เท่าๆกับที่ช่วยให้เราเข้าถึงธรรมชาติทั้งที่ภูกระดึงและอื่นๆ โดยที่ธรรมชาติก็อาจแสดงออกกับผู้ยากไร้เช่น ญ่า ได้อย่างวิเศษสุด
 
ถ้าจะเปรียบอังคารกับฝรั่ง ข้าพเจ้าเห็นว่าเขาใกล้เคียงกับวิลเลียม เบล็กมากที่สุด ทั้งทางจิตรกรรมและกวีนิพนธ์ โดยที่เบล็กก็เคยถูกหาว่าเป็นคนบ้า ทั้งๆที่ความวิปลาสของเขา เป็นกระจกเงาสะท้อนให้เห็นความวิปริตของสังคมร่วมสมัย โดยเฉพาะก็ในหมู่ชนชั้นบนที่ควบคุมสถานะเดิมของสังคมไว้นั้นแล
 
วรรณศิลป์ของอังคารมีความทันสมัยอย่างเป็นสากลเท่าๆกับนฤมิตรกรรมนั้นๆ หยั่งลงไปยังอดีตอย่างลึกซึ้ง จนคนที่อ่านกวีนิพนธ์ร่วมสมัย ถ้าขาดการรับรู้ซึ้งถึงอมตพจน์ของอดีต ย่อมยากที่จะเข้าใจงานของอังคารได้ โดยที่พุทธศาสนาก็มีอิทธิพลกับอังคาร ทั้งทางความอลังการของภาษาที่มาทางพระปริยัติ พร้อมๆกับการปฏิบัติธรรมในทางจิตสิกขาก็มีอิทธิพลกับเขามิใช่น้อย นี่ก็เป็นขวากหนามสำหรับนักอ่านร่วมสมัยด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะก็พวกที่ไม่มีความรู้ในทางธรรมเอาเลย พร้อมๆกันนั้น อังคารก็กล้าท้าทายธรรมปฏิบัติของผู้เคร่งครัดต่างๆจนถึงกับปฏิเสธพระนิพพาน เพื่ออุทิศตนให้กับศิลปกรรม ทั้งทางวรรณกรรมและจิตรกรรม ใครที่มีความรู้ในทางมหายานและวัชรยานอยู่บ้าง ย่อมเข้าใจได้ถึงโพธิสัตวมรรคที่อังคารบำเพ็ญอยู่ จะโดยรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม
 
งานทางด้านจิตรกรรมของอังคาร อาจมีความเป็นไทยทางฝ่ายพุทธยิ่งกว่าอะไรอื่น แต่ความเป็นสากลของนฤมิตรกรรมนั้นๆ ก็อาจรับรู้ได้ไม่ยากสำหรับคนที่ตามีแวว และก็เช่นเดียวกับวรรณกรรม ตรงที่อังคารถอยหลังไปยังนฤมิตรกรรมของอดีตอย่างหาตัวจับได้ยาก โดยเดินรอยตามเฟื้อ หริพิทักษ์ไปในทางนี้อย่างไม่มีใครทาบติด
 
จิตรกรรมในทางไทยๆของเฟื้อ เป็นไปในทางอนุรักษ์ยิ่งกว่าการนฤมิตร แม้จะมีความเป็นเลิศอยู่ก็ตาม  เฟื้อนฤมิตรไปในทางสากลอย่างน่าทึ่งมากกว่า แต่นฤมิตรกรรมในทางสากลของอังคารแทบไม่มี และในทางไทยๆของเขาก็ไปพ้นการอนุรักษ์หรือตามแบบจารีตเดิม หากมีอัจฉริยภาพของเขาปรากฏอยู่แทบทุกชิ้น
 
เสียดายที่อังคารไม่ได้ฝากจิตรกรรมฝาผนังไว้ได้อย่างขรัวอินโข่ง คงแป๊ะหรือครูทองอยู่ ทั้งๆที่มีความพยายามอยู่บ้างกับผนังพระอุโบสถหลังใหม่ของวัดพระเจ้าตนหลวง แห่งจังหวัดพะเยา ซึ่งจำต้องชะงักลงกลางคันอย่างน่าเสียใจยิ่ง
 
คนในกระแสหลักรับอังคารไม่ได้ มาแต่สมัยเรียนอยู่ศิลปากรแล้ว ดังนายธนิต อยู่โพธิ์ ในฐานะผู้อำนวยการมหาวิทยาลัยแห่งนั้น สั่งให้ลบชื่อเขาออกจากทะเบียนนักศึกษา และเมื่อมูลนิธิเสฐียรโกเศศ-นาคะประทีปเสนอให้เขาได้เป็นกวีดีเด่นแห่งยุคในราวๆปีพ.ศ.๒๕๑๔ นั้น กรรมการคนหนึ่งซึ่งเป็นนายกสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทย  ก็กล่าวหาว่าเขาไม่รู้ฉันทลักษณ์และใช้ภาษาหยาบคาย เคราะห์ดีที่กรรมการสตรีอีกสองท่านเข้าซึ้งถึงความเป็นเลิศและอัจฉริยภาพของเขามาแต่ตอนนั้นแล้ว เธอทั้งสองนี้คือบุญเหลือและอุชเชนี
 
บุญเหลือไม่ใช่กวี แต่เป็นนักวิจารณ์วรรณคดีที่ใจกว้าง อย่างรอบรู้ ส่วนอุชเชนีนั้นดูเหมือนจะเป็นกวีสตรีคนเดียวก็ว่าได้ที่เข้าถึงความเป็นเลิศด้วย  และอุทิศผลงานของเธอเพื่อความยุติธรรมทางสังคมด้วย โดยใช้ภาษาอย่างที่มีกุสุมรสแท้ทีเดียว
 
ใครก็ตามที่รู้จักอังคาร ย่อมต้องรู้ด้วยว่า เขาอุทิศตนและงานเขียนของเขาเพื่อผู้ยากไร้ เพื่อความยุติธรรมทางสังคม และเพื่อผู้ถูกเอารัดเอาเปรียบ ความข้อนี้ เขาแหวกไปจากเจ้าฟ้ากุ้งและกวีในอดีตที่เขานิยมชมชอบอย่างควรแก่การก้มหัวให้แท้ทีเดียว
 
ในโอกาสที่เขามีอายุครบ๘๐ปีคราวนี้ อย่างน้อยชุมชนทางบ้านเกิดของเขาที่นครศรีธรรมราช ต้องการจัดงานรับขวัญเขาอย่างสมเกียรติ สงสัยว่าในเมืองกรุง  จะมีใครให้เกียรติเขาอย่างจริงจังแค่ไหน  มหาวิทยาลัยเก่าของเขาเคยคิดจะจัดนิทรรศการงานจิตรกรรมของเขา แต่แล้วก็ล้มเลิกไปง่ายๆ  ที่จะหวังให้มหาวิทยาลัยที่ว่านี้เสนอดุษฎีกิตติมศักดิ์ให้อังคาร  กัลยาณพงศ์ คงเป็นไปไม่ได้ เพราะสถาบันในขั้นอุดมศึกษาของเรา พร้อมที่จะให้ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์กับนักการเมือง และคนกึ่งดิบกึ่งดีทั้งหลายยิ่งกว่าอะไรอื่น เฉกเช่นบรรดาราชบัณฑิตของเรา ก็มีคนกึ่งดิบกึ่งดีปะปนอยู่ด้วยมิใช่น้อยด้วยเช่นกัน
 
 
 
ส. ศิวรักษ์
 
๑๗ มกราคม ๒๕๕๐
แนะนำเมื่อ 27ส.ค. 55
0ความคิดเห็น
Share

แสดงความคิดเห็น

 

 

กรุณา Login เข้าระบบก่อนแสดงความคิดเห็น หรือสมัครสมาชิกใหม่ คลิกที่นี่

 

 

จำนวนการเข้าชม: 6,977,690 ครั้ง